pijl

Duitse EK-terugblik: na schande van Tirana volgt succes in 1972

In aanloop naar de eerste EK-wedstrijd van Duitsland blikken we even terug. Hoe verging het Die Mannschaft op de voorgaande toernooien? Vandaag: deel 1.

 bananenflanke Beckenbauer en Schon - Imago Images
Franz Beckenbauer en bondscoach Helmut Schön na de EK-winst in 1972. © Imago/Horstmüller

Door: Leo Wassing

1960 en 1964: geen deelname West-Duitsland
Het Europees kampioenschap wordt sinds 1960 elke vier jaar georganiseerd onder auspiciën van de Europese voetbalbond, de UEFA. De eerste twee edities werden gespeeld onder de naam Europacup voor landen. En juist tijdens deze edities ontbrak Die Mannschaft en daarmee wordt uiteraard West-Duitsland bedoeld. De DFB zag af van deelname in 1960, net als bijvoorbeeld Engeland, Schotland, Italië en Zweden.

Volgens toenmalig bondscoach Sepp Herberger was de wederopbouw (West-Duitsland werd zes jaar eerder voor het eerst wereldkampioen) van een sterk nationaal team de eerste taak tussen twee wereldkampioenschappen door. ‘Een Europees toernooi zit ons gewoon dwars’, aldus Herberger.

Niet West-Duitsland, maar het elftal van de Duitse Democratische Republiek vertegenwoordigde het verdeelde land in 1960 en 1964 en probeerde zich te kwalificeren voor de eindronde waarin slechts vier landen om de titel streden.

Zonder succes overigens, want Portugal was in 1960 in de eerste voorronde te sterk voor de Oost-Duitsers. Ook tijdens de zeven Europese kampioenschappen na 1960 ontbrak de DDR.

1968: Die Schmach von Tirana
Herberger bouwde het liefst gestaag door aan, wat hij noemde, een wederopbouw van een sterk nationaal team. In 1962, dus twee jaar na het eerste EK waarin West-Duitsland niet meedeed, bereikte de ploeg de WK-kwartfinale waarin het werd uitgeschakeld door Joegoslavië (1-0).

Weer twee jaar na het volgende EK, waar West-Duitsland dus ontbrak, bereikte Die Mannschaft de finale van het veelbesproken WK in Engeland onder leiding van Helmut Schön. De Oost-Duitser (geboren in Dresden) volgde Herberger in 1964 op en bereikte grote successen met de West-Duitsers.

De supporters, veelal uit Hamburg, konden nog eens extra hard juichen na een doelpunt van hun held Uwe Seeler.

Maar zover was het nog niet in 1968, het derde EK in de historie. De opzet van het EK was gewijzigd: het eindtoernooi bestond nog altijd uit vier landen, maar tijdens de kwalificatieronde voor de kwartfinales werd voortaan in groepen gespeeld.

En opnieuw moest West-Duitsland het opnemen tegen Joegoslavië, waar verder ook Albanië was ingedeeld in de groep. Joegoslavië won in Belgrado (1-0), terwijl ruim 70.000 toeschouwers in het Volksparkstadion in Hamburg getuige waren van een 3-1 overwinning van West-Duitsland in de terugwedstrijd. De supporters, veelal uit Hamburg, konden nog eens extra hard juichen na een doelpunt van hun held Uwe Seeler.

Iedereen maakte zich op voor een beslissingswedstrijd (onderling resultaat en doelsaldo telden nog niet), ware het niet dat West-Duitsland zich blameerde door in de laatste groepswedstrijd met 0-0 gelijk te spelen in Tirana tegen Albanië. Dat gelijkspel werd omgedoopt in ‘Die Schmach von Tirana’, ofwel ‘De Schande van Tirana’.

Afwezigen
Overigens ontbraken er nogal wat namen tegen het Balkanland: Sepp Maier, Franz Beckenbauer, Gerd Müller en Uwe Seeler meldden zich af omdat ze zich niet fit genoeg voelden. West-Duitsland miste mede daardoor voor de eerste en laatste keer (!) kwalificatie voor een belangrijk toernooi. Sindsdien wordt 17 december 1967 gezien als de zwartste dag in de geschiedenis van het Duitse voetbal. Daar kan zelfs de 6-0 afstraffing tegen Spanje van vorig jaar niets aan veranderen.

Er was, zo vlak voor kerst, zeker sprake van onderschatting, want de terugvlucht ging ook nog eens via Rome. De DFB ging uit van een overwinning en had daardoor overeenstemming bereikt om op audiëntie te komen bij paus Paulus VI. Maar de spelers kregen, symptomatisch voor de mislukte trip, de paus helemaal niet te zien. Hij herstelde op dat moment van een prostaatoperatie.

Oud-international en destijds aanvoerder, Willi Schulz, kan er een halve eeuw later nog om glimlachen. “We kwamen om onze excuses aan te bieden. Dat was nuttig, zoals de successen van het nationale team jaren erna op indrukwekkende wijze hebben aangetoond. We werden waarschijnlijk vrij snel vergeven", aldus Schulz in een interview met Der Spiegel.

Net als nu, was Bild Zeitung toen ook al kritisch en de volgende ochtend stond met grote letters in de krant dat het tijd werd voor een nieuwe bondscoach: ‘Lasst doch mal den Merkel ran!’, doelend op de Oostenrijkse trainer Max Merkel die op dat moment bovenaan stond in de Bundesliga met 1. FC Nürnberg en in dat seizoen ook kampioen werd.

Schön bleef echter aan als bondscoach en twee jaar na Die Schmach von Tirana won West-Duitsland onder zijn leiding brons op het WK in Mexico. Dat was het begin van een uiterst succesvolle periode voor Die Mannschaft.

1972: Europees succes voor Traummannschaft
De uitglijder in 1968 kan maar op één manier weggepoetst worden en dat is door Europees kampioen te worden in België. Maar daarvoor moeten de West-Duitsers zich dit keer wel (voor het eerst) weten te kwalificeren en opnieuw is Albanië een van de tegenstanders, samen met Turkije en Polen.

West-Duitsland heeft op dat moment een selectie om van te smullen. Franz Beckenbauer, Günter Netzer en Gerd Müller zijn zomaar drie spelers die er in 1966 ook bij waren.

Op 17 februari 1971 wint West-Duitsland ternauwernood met 1-0 in Tirana door een doelpunt van Gerd Müller, der Bomber der Nation. West-Duitsland verwachtte concurrentie van Polen onder aanvoering van spits LubaƄski, maar de Polen konden de ploeg van Schön niet echt pijn doen. Cruciaal was de 3-1 overwinning van West-Duitsland in Polen, waar doelpuntenmachine Müller twee doelpunten maakte.

West-Duitsland plaatst zich probleemloos voor de laatste kwalificatieronde (kwartfinale) waarin het moet aantreden tegen Engeland. En natuurlijk zijn er revanchegevoelens na de verloren finale op Wembley in 1966.

West-Duitsland heeft op dat moment een selectie om van te smullen. Franz Beckenbauer, Günter Netzer en Müller zijn zomaar drie spelers die er in 1966 ook bij waren. Zes jaar later zijn de talenten volwassen wereldvoetballers geworden. Beckenbauer is de grote strateeg en samen met ‘Mittelfeldregisseur’ Netzer wordt Müller gevoed met passes en voorzetten waar hij wel raad mee weet.

Maier, Breitner, Heynckes
Maar het is niet alleen dit trio. Wat te denken van doelman Sepp Maier, verdedigers Paul Breitner en Herbert Wimmer, middenvelder Uli Hoeneß en aanvaller Jupp Heynckes? Op Wembley is West-Duitsland oppermachtig (1-3), al wordt de zege pas behaald in de slotfase. Treffers van Hoeneß, Netzer en Müller zorgen voor een veilige marge voor de terugwedstrijd in Berlijn. De return tegen Engeland eindigt in 0-0 en daardoor plaatst West-Duitsland zich eindelijk voor het hoofdtoernooi van het Europees kampioenschap in België.

Het gastland is ook de tegenstander van West-Duitsland in de halve finale. In het Bosuilstadion, voor ruim 55.000 toeschouwers, is het andermaal Müller die voor de doelpunten zorgt. West-Duitsland komt nauwelijks in de problemen en wint met 2-1 van de Belgen.

In de finale wacht grootmacht Sovjet-Unie, dat eerder al Europees kampioen werd in 1960 en vier jaar later als tweede eindigde. Voor de Sovjet-Unie is het dus de derde Europese finale in vier edities. Opmerkelijk genoeg speelden beide landen twee weken voor de finale een oefeninterland die met 4-1 werd gewonnen door West-Duitsland. De Duitse productie kwam volledig op naam van Müller.

Ook op 18 juni 1972 in het Heizelstadion in Brussel is Müller de gevierde man voor West-Duitsland: hij scoort twee keer en loodst zijn land naar een klinkende 3-0 overwinning en daarmee de eerste Europese titel.

Dolle vreugde ook bij de West-Duitse voetballiefhebbers. Vaak wordt gezegd dat Duitsers pas in 2006 tijdens het WK in eigen land weer vrolijk met hun vlag zwaaiden, maar op beelden van de finale uit 1972 blijkt dat het vlagvertoon al veel eerder populair was.

Opmerkelijk, want nationale symboliek was door het naziverleden nou eenmaal te belast. Maar de West-Duitsers hadden reden genoeg om trots te zijn op hun land, want het spel was uitermate spectaculair met Netzer als uitblinkende spelbepaler. Later dat jaar won aanvoerder Beckenbauer de titel van beste Europese speler van het jaar, georganiseerd door het blad L’Equipe, voor Müller en Netzer.

1976: Das Elfer-Trauma van Uli Hoeneß
Na het Europese succes wilde Schön twee jaar later meer: een tweede wereldtitel. En die kwam er in 1974, zoals we allemaal weten. Uiteraard was de regerend wereld- en Europees kampioen West-Duitsland de torenhoge favoriet zich te kwalificeren voor de kwartfinales van het EK. Schön moest het wel doen zonder zijn goaltjesdief, want Gerd Müller was inmiddels gestopt met interlandvoetbal.

De ploeg rond Franz Beckenbauer behoorde uiteraard nog steeds tot de grote favorieten. In de kwalificatiegroep had West-Duitsland de nodige moeite met Griekenland (twee keer gelijk), maar omdat de Grieken met 2-0 onderuit gingen tegen Malta werd eenvoudig de kwartfinale bereikt. Daarin werd West-Duitsland aan Spanje gekoppeld. De heenwedstrijd in Madrid eindigde in een 1-1 gelijkspel, terwijl in München Hoeneß en Klaus Toppmöller voor de 2-0 overwinning zorgen.

West-Duitsland had zich andermaal geplaatst voor het hoofdtoernooi, dat in Joegoslavië plaatsvond. In de halve finale hield het gastland dapper stand tegen de West-Duitsers. Joegoslavië stond bij rust zelfs met 2-0 voor. In de tweede helft sleepte West-Duitsland er dankzij 1. FC Köln-spelers Heinz Flohe en Dieter Müller een verlenging uit (2-2). De ‘andere Müller’, die als invaller debuteerde, bezorgde de regerend kampioen met twee doelpunten in de verlenging (4-2) wederom een finaleplaats.

De tegenstander in de finale was Tsjecho-Slowakije dat in de halve finale verrassend genoeg met 3-1 (na verlenging) te sterk was voor Oranje. In de finale keek West-Duitsland opnieuw tegen een snelle 2-0 achterstand aan. Voor rust maakte Müller zijn vierde van het hoofdtoernooi (hij werd ook topscorer) en één minuut voor tijd sleepte Bernd Hölzenbein er een verlenging uit door raak te koppen na een hoekschop: 2-2.

In de verlenging werd niet gescoord en daardoor moesten strafschoppen de beslissing brengen. Bij een stand van 4-3 voor de verrassing van het toernooi, kreeg Uli Hoeneß de kans op de gelijkmaker in de gelijkmakende beurt. Hij faalde en schoot hard over het doel van Ivo Viktor. Antonín Panenka stond vervolgens oog-in-oog met doelman Maier, die al heel wat had meegemaakt in zijn succesvolle carrière. Dit moment achtervolgt hem tot op de dag van vandaag, want dankzij het subtiele stiftje werd West-Duitsland onttroond als Europees kampioen en was de Panenka-strafschop geboren.